Կրթություն

Կրթությունն անհատի, հասարակության և պետության շահերից բխող գործընթաց է՝ ուղղված ազգային և համամարդկային արժեքների ու գիտելիքների փոխանցմանը սերունդներին և դրանք կրող, հայրենիքի ու մարդկության համար պատասխանատու, ազատ, ստեղծագործող, բարոյական,  նախաձեռնող անհատի և քաղաքացու ձևավորմանը, որն իր հերթին միտված է ապահովելու հանրության սոցիալական առաջընթացը:

Կրթության հիմնական առաքելությունն է.

  • ապահովել յուրաքանչյուր անհատի ազատ, կայուն և շարունակական զարգացման համար առավելագույն նպաստավոր պայմաններ և հավասար հնարավորություններ,
  • դաստիարակության և ուսուցման միջոցով նպաստել մարդու մտավոր, հուզական և կամային կարողությունների ներդաշնակ զարգացմանը,
  • սերունդներին փոխանցել մարդկության փորձն ու մշակութային ժառանգությունը, որոնք  հիմք են հանդիսանում հասուն մարդու և արժանապատիվ քաղաքացու ձևավորման ու զարգացման համար։

Որակյալ կրթության ապահովման սկզբունքները

  • Պետության և հասարակության զարգացման նպատակով պետությունն ապահովում է կրթության և գիտության համար բյուջեի առնվազն 4,5%-ի չափով ֆինանսավորում,
  • պետությունը դիտարկում է կրթության ու գիտության զարգացումը որպես հասարակության և պետության զարգացման հիմնական խթան ու շարժիչ ուժ, ուստի դրանց զարգացումը հանդիսանում է ազգային անվտանգության հայեցակարգի մաս,
  • պետությունն ապահովում է ուսումնական հաստատության ապաքաղաքականացված և ինքնավար լինելը` ծրագրի որոշման, մեթոդաբանության ձևակերպման, կրթական պրոցեսի կառավարման և սեփական հայեցողությամբ հաստատության բյուջեն տնօրինելու տեսանկյունից,
  • ուսումնական հաստատության բյուջեն և ծախսերը կառավարվում են բաց և թափանցիկ սկզբունքներով, որոնց ապահովումը թերանալու պարագայում սահմանվում է պատասխանատվություն,
  • պետությունը երաշխավորում է կրթության համակարգի ներառականությունը, բոլորի համար հավասար հնարավորությունները։

Հանրակրթություն

Կրթությունը նպատակաուղղված է լուծելու երկու խնդիր` ձևավորել անհատ, որը կունենա բարոյական՝ ճշմարիտի, գեղեցիկի և բարու վրա հիմնված իդեալներ, և որն ունակ կլինի  գործնական քայլերի՝ հանուն այդ իդեալների կյանքի կոչման ու պահպանման:

Գիտության սրընթաց զարգացման ու տեղեկատվական հոսքերի արագության պայմաններում գիտական պատկերացումների և տեխնոլոգիաների անընդհատ նորացումը առաջ է բերում դրա մեջ ազատ կողմնորոշվելու խնդիր: Այն լուծվում է ոչ թե գիտելիքների քանակական կուտակման միջոցով, այլ որակապես՝ համապատասխան ընդունակությունների զարգացման միջոցով:

Ժամանակակից կրթության խնդիրն է յուրաքանչյուր անհատի մոտ ձևավորել անծանոթ իրավիճակում կողմնորոշվելու, ինքնուրույն ու անկաշկանդ գործելու ընդունակություն, որի դրսևորումներն են․

  • քննարկան մտագործունեության օգնությամբ դատողությունների ձևավորումն ու որոշումների ընդունումը,
  • մշակութային ճանաչման ու ճաշակի ձևավորման արդյունքում աշխարհի գեղագիտական ընկալումն ու վերապրումը,
  • կամային ընդունակությունների և ստեղծագործական երևակայության զարգացման միջոցով սեփական նախաձեռնությունների հետևողական իրագործումը:

Կրթության բովանդակությունը և մեթոդաբանությունը միտված է հիմնվել ազատության սկզբունքի վրա և ձևավորվել ազատ ստեղծագործական մթնոլորտում՝ կաշկանդված չլինելով ամենօրյա գործունեությունը թելադրող և վերահսկող ծրագրերից, ուսումնական պլաններից, դասագրքերից ու տեսուչներից:

Կրթության չափորոշիչները, ծրագիրը, ուսումնական պլանը և դասագիրքը, ինչպես և դասավանդման մեթոդները, դասի, մեկ ուսումնական օրվա, շաբաթվա, տարվա և ամբողջ դասապրոցեսի կազմակերպումը պետք է հիմնվեն երեխայակենտրոնության սկզբունքի վրա և համապատասխանեն երեխայի՝ առողջ և ներդաշնակ ձևավորման պահանջին:

Կրթությունը պետք է հիմնվի նաև հավասար հնարավորությունների սկզբունքի վրա և կախված չլինի ծնողի նյութական հնարավորություններից ու երեխայի ընդունակություններից:

Մանկավարժի ստեղծագործական ազատությունը, ուսումնական ծրագրերի և դասավանդման մեթոդների երեխայակենտրոնությունը  և երեխաների՝ ծնողների աշխարհայացքին համապատասխանող որակյալ կրթություն ստանալու հավասար հնարավորությունները հանդիսանում են ժամանակակից կրթահամակարգի ձևավորման երեք կարևորագույն սկզբունքները:

Կրթության «Ոսկե եռանկյուն»

ԵՐԵԽԱ – ԾՆՈՂ – ՈՒՍՈՒՑԻՉ

Որտեղ երեխան պաշտպանված է՝

  • նյութական կամ այլ պատճառներով որակյալ կրթությունից զրկվելու վտանգից,
  • որևէ խտրականությունից՝ առողջական, սոցիալական, ազգային, կրոնական կամ այլ,
  • այնպիսի կրթական միջավայրում հայտնվելու հնարավորությունից, որտեղ նրա հոգեկան և ֆիզիկական առողջությունը կարող է լինել վտանգված։

Որտեղ երեխան ունի՝

  • որակյալ, ժամանակակից աշխարհի պահանջներին ու արդի չափանիշներին բավարարող կրթություն ստանալու իրավունք ու բարեկեցիկ կենսապայմաններ ստեղծելու համար բավարար հմտություններ ու անձնային հատկանիշներ զարգացնելու հնարավորություններ,
  • ինքնադրսևորվելու և ստեղծագործելու համար բարենպաստ միջավայր,
  • անվճար սնունդ 1-4-րդ դասարաններում (հետագայում անվճար սնունդով պետք է ապահովված լինեն բոլոր երեխաները),
  • իր ունակություններին ու հետաքրքրություններին համապատասխան առարկայական, սպորտային ու մշակութային առանձին ուղղություններով զարգանալու համար արտադպրոցական անվճար խմբակներ հաճախելու իրավունք,
  • կրթության համար պետությունից ստացվող ֆինանսավորում՝ անկախ դպրոցի պետական կամ մասնավոր կարգավիճակից։

Որտեղ ծնողը պաշտպանված է՝

  • դրամահավաքներից,
  • երեխային կրկնուսույցի մոտ տանելուց,
  • երեխայի հետ կամ փոխարեն դաս անելուց,
  • քաղաքական կամ որևէ այլ տեսակի պարտադրանքներից՝ պայմանավորված երեխայի տվյալ ուսումնական հաստատությունում սովորելու փաստի հետ։

Որտեղ ծնողն ունի՝

  • կրթական հաստատության կառավարմանը մասնակցելու իրավունք և հնարավորություն,
  • իրավունք՝ պետությունից ակնկալելու իր երեխայի համար որակյալ կրթության և անձնային զարգացման համար առողջ միջավայրի ու հնարավորությունների ապահովում,
  • երեխային մինչև ժամը 18:00 դպրոցում թողնելու իրավունք և հնարավորություն,
  • իր երեխայի համար սեփական պատկերացումներին համապատասխան ուսումնական հաստատություն ընտրելու հնարավորություն և պետական ֆինանսավորում՝ անկախ դպրոցի կարգավիճակից։

Որտեղ ուսուցիչը պաշտպանված է՝

  • վերադասի ճնշումներից ու թելադրանքից,
  • քաղաքական, կրոնական և այլ կողմնակի ազդեցություններից։

Որտեղ ուսուցիչն ունի՝

  • սոցիալական երաշխիքներ և արժանապատիվ աշխատավարձ ստանալու իրավունք,
  • 7 տարին մեկ ֆինանսավորվող ակադեմիական արձակուրդ,
  • ստեղծագործական ազատություն՝ երեխաների անհատական կարիքներին համապատասխան մոտեցումների և մեթոդների ընտրության հարցում,
  • դպրոցի կառավարմանը ուղղակիորեն մասնակցելու իրավունք։

Եւ վերջապես, ուսումնական հաստատությունը պաշտպանված է՝

  • քաղաքական կամ որևէ այլ տեսակի ճնշումներից,
  • պաշտոնեական կամայականություններից,
  • քաղաքական և կրոնական քարոզչությունից։

Ուսումնական հաստատությունն ունի՝

  • ինքնավարություն, սեփական կարգավիճակը և կառավարման ձևը որոշելու իրավունք,
  • ստեղծագործական ազատություն՝ իր տեսակը, մանկավարժական ուղղվածությունը և մեթոդները որոշելու հարցում,
  • պետական ֆինանսավորում՝ անկախ կարգավիճակից,
  • գյուղերում կրթական, մշակութային և համայնքային կենտրոն լինելու համար անհրաժեշտ պետական օժանդակություն,
  • սեփական ուժերով մանկավարժներ վերապատրաստելու իրավունք։

Նախնական եւ միջին մասնագիտական կրթություն

Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական զարգացման ներկա փուլում էական նշանակություն ունեն մասնագիտական որակյալ կրթությունն ու ուսուցումը: Դրա ապահովումն ու մատչելիությունը երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման, աղքատության ու անհավասարության մեղմման կարևորագույն գործոններից են:

Մասնագիտական կրթության և ուսուցման ոլորտի զարգացման քաղաքականությունն ուղղված է անհատի ինքնության գիտակցմանն ու արժևորմանը նպաստող որակների զարգացմանը, աշխատաշուկայում մրցունակ մասնագետի պատրաստմանը, համամարդկային արժեքների վրա խարսխված, թափանցիկ, հաշվետու և ժողովրդավարական կրթական համակարգի զարգացմանը, անհատական արժեքների ձևավորման համար օրինակ հանդիսանալուն և նպաստավոր միջավայր դառնալուն:

Երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման և ներդրումային լայնածավալ ծրագրերի իրականացման պայմաններում համապատասխան կադրերի ապահովումը, ինչպես նաև փոքր ու միջին բիզնեսի զարգացումը նոր խնդիրներ ու պահանջներ են առաջադրում նախնական և միջին մասնագիտական կրթության համակարգում: Տարեցտարի մեծանում է հատկապես նախնական և միջին մասնագիտական կրթությամբ մասնագետների պահանջարկը` մասնավորապես ծառայությունների մատուցման, սոցիալական և տնտեսական ոլորտներում:

Մասնագիտական կրթության և ուսուցման (ՄԿՈՒ) ոլորտի զարգացումը պայմանավորված է հետևյալ գործոններով․

  • երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման միտումներով,
  • աշխարհում տեղի ունեցող գիտատեխնիկական արագընթաց փոփոխություններով,
  • աշխատաշուկայի պահանջարկի ձևավորվամբ,
  • գյուղական համայնքների երիտասարդության համար կրթության մատչելիության ապահովմամբ,
  • կարողությունների և ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմամբ:

ՄԿՈՒ ոլորտի կարևորագույն խնդիրներից է կրթության որակի բարձրացումը՝ ապահովելով համակարգի արդյունավետ գործունեությունը՝ քաղաքացիների` իրենց ձգտումներին և ընդունակություններին համապատասխան կրթություն ստանալու հավասար պայմաններում:

ՄԿՈՒ ոլորտի զարգացման հիմնական խնդիրներն են,

  • բացառիկ նվաճումներին միտված ծրագրերը խրախուսող ներդրումային քաղաքականության մշակում,
  • բարեփոխումներն առաջնորդելու կարողությունների հզորացում,
  • հանրությանն անմիջական հաշվետվողականության և թափանցիկության բարձրացում,
  • կրթության բովանդակության և չափորոշիչների բարելավում,
  • դասավանդող կադրերի և կառավարման աշխատակազմի կարողությունների հզորացում,
  • համակարգի ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներ,
  • միջազգային ցանցերում մասնակցության ընդլայնում,
  • կրթական ծրագրերի համապատասխանեցում սոցիալ-տնտեսական զարգացման պահանջներին,
  • ուսուցման կարճաժամկետ ծրագրերի մշակում և ներդրում,
  • մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների մասնակցություն մեծահասակների կրթության կազմակերպման ու իրականացման գործում:

ՄԿՈՒ ոլորտում սոցիալական գործընկերության լիարժեք ձևավորումը, գործատուների ներգրավումը և ակտիվ մասնակցությունը համակարգի կառավարման աշխատանքներում կնպաստի այդ ոլորտի բարեփոխումների արդյունավետ իրականացմանը և զարգացմանը, մասնավորապես՝ արագ արձագանքելու զարգացող տնտեսության որոշ ճյուղերի պահանջներին:

Անհրաժեշտ են նաև արդյունավետ միջազգային համագործակցության զարգացման մեխանիզմներ` այլ երկրների նմանատիպ ուսումնական հաստատությունների հետ կապ հաստատելու նպատակով: Նման համագործակցությունը հնարավորություն է տալիս համադրել և բարելավել ձեռք բերված արդյունքները` դրանք համապատասխանեցնելով միջազգային չափանիշներին:

Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող անձանց համար ՄԿՈՒ մատչելիության աստիճանի շարունակական բարձրացում:

Մեծահասակների կրթություն

Մենք գտնում ենք, որ մեծահասակների կրթությունը հիմնարար պայման է ժողովրդավարությունը զարգացնելու, կենսունակ քաղաքացիական հասարակության բարեկեցությունը ապահովելու և առաջընթացը ակտիվացնելու, ինչպես նաև քննադատական մտածողությանն ու հզորացմանը աջակցելու համար: Անհրաժեշտ է դիտարկել և պետության դրական պարտավորություն սահմանել մեծահասակների համար կայուն կրթական բազամազանության ապահովումը, այդ թվում՝ տարրական հմտությունից մինչև լեզվի ուսուցում, մշակութային և ժամանցային դասընթացից մինչև մասնագիտական ուսուցում, ընտանեկան կրթությունից մինչև առողջապահություն: Մեծահասակաների կրթության գործընթացում անհրաժեշտ է մեկտեղել ֆորմալ և ոչ ֆորմալ կրթական համակարգերի առավելությունները՝ տալով նոր հնարավորություններ, ուղի հարթելով զարգացման և ինքնակրթման համար, օգնելով մեծահասակներին/ծնողներին/ երեխաների հետ շփումներում, ակտիվացնելով մարդկանց քաղաքացիական մասնակցությունը, ստեղծագործական ու մշակութային ակտիվությունը։

Մեծահասակների կրթության ապահովումը նպատակ ունի նպաստելու համընդհանուր բարեկեցությանը՝ օրինակ՝ վաղ տարիքում չստացած կրթության պակասը լրացնելով, որը կարող է էապես նպաստել և ակտիվացնել մեծահասակների հանրային ներգրավվածությունը հասարակական կյանքի, որոշումների կայացման գործընթացում: Պետությունը պետք է սահմանի, խթանի և հետամուտ լինի ցկյանս ուսումնառության մեխանիզմների ապահովմանը, շարունակական բարելավմանը և զարգացմանը։